Podstawowym założeniem Dziesięciu zasad ekologicznego „ja” jest teza, że sposób w jaki konceptualizujemy nasze „ja” ma zasadnicze znaczenie dla naszej relacji z przyrodą. Innymi słowy, to co myślimy o sobie samych, jak siebie traktujemy, jak odpowiadamy na pytanie „kim jestem?”, decyduje o tym, jakie podejmujemy działania w świecie, jaki jest nasz stosunek do natury i jak dalece jesteśmy w stanie ją degradować, a w jakim stopniu chronić.

Przekonanie o istotnej roli struktury „ja” w tym kontekście pojawia się coraz częściej w literaturze psychologicznej [Kulik 2004, Wilber 2002, Devall, Sessions 1994, Naess 1992, Reykowski 1986, Aronson i in. 1997]. W innym miejscu [Kulik 2001] dokonałem teoretycznej analizy ja oddzielonego i ja ekologicznego opisując konsekwencje, jakie niesie dla naszej relacji ze światem naturalnym. Tym razem skupię się na konkretnych, praktycznych wskazaniach, jak na co dzień realizować ideał ekologicznej osoby w kontekście sposobu traktowania samego siebie. Nie będą to więc typowe „przykazania prawdziwego ekologa” sprowadzające się do znanych zasad oszczędzania energii, wody, praktykowania recyklingu, czy innych tego rodzaju potrzebnych zachowań.

Zanim jednak przejdę do omówienia tych zasad, krótko przypomnę podstawową ideę „ja” ekologicznego na tle tradycyjnego podejścia do „ja”.

Otóż istnienie „ja” i sposób jego traktowania ma wyraźny związek z kulturą, w której żyjemy [Kon 1987]. Obszar kultury zachodnioeuropejskiej charakteryzuje się tendencją do wyraźnego wyodrębniania „ja” z kontekstu świata zewnętrznego i przypisywania „ja” atrybutów niezależności, samowystarczalności, wewnątrzsterowności i wolności. Taki obraz „ja” jest swoistą anomalią kulturową, ponieważ w większości pozostałych kultur obecnie istniejących i tych z przeszłości takie oddzielone „ja” jest czymś niespotykanym [Markus, Kitayama 1990]. Coraz wyraźniej też podkreśla się, że oddzielone, zachodnioeuropejskie „ja” nie sprzyja dobrej relacji człowieka z przyrodą, ponieważ dystansuje go od świata, podtrzymuje przekonanie o własnej obcości, generuje lęk i poczucie samotności oraz pustki [Fromm 1999, Cushman 1992]. To zaś pcha człowieka do działań, których celem jest przezwyciężenie tych uczuć, choć sposoby, jakie tutaj wykorzystujemy powodują nowe problemy. Te sposoby to np. nadmierna konsumpcja, przekonanie o własnej wyższości i wyjątkowości, nadmierna potrzeba kontroli i zawłaszczania. Alternatywą dla takiego podejścia jest rozwijanie „ja” ekologicznego, które charakteryzuje się poczuciem połączenia ze światem, wewnętrznej pełni, współzależnością i świadomością równości wszystkich bytów.

W jaki sposób rozwijać ekologiczne „ja”? Jakie są jego podstawowe zasady, które praktykowane na co dzień przyczyniają się do odkrywania w sobie pełni oraz sprawiają, że nasza relacja ze światem i dziką przyrodą zmienia się zasadniczo?

Ryszard Kulik

Następny artykuł: I zasada ekologicznego „ja”: wyobrażenia na swój temat


Literatura:

Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M. 1997 Psychologia społeczna. Umysł i serce. Zysk i S-ka, Warszawa.

Cushman Ph. 1992 Dlaczego ja jest puste. „Nowiny Psychologiczne”, 3, s. 27-56.

Devall B., Sessions G. 1994 Ekologia głęboka. Pusty Obłok, Warszawa.

Fromm E. 1999 Mieć czy być? Rebis, Poznań.

Kon I. 1987 Odkrycie „ja”. PIW, Warszawa.

Hall C.S., Lindzey G. 2001 Teorie osobowości. PWN, Warszawa.

Kulik R. 2001 Ekologiczne JA. W poszukiwaniu nowej tożsamości człowieka. W: „Problemy środowiska i jego ochrony” M. Nakonieczny, P. Migula (red.), CSnCiŚUŚ, Katowice.

Kulik R. 2004 Tożsamość człowieka i zaangażowanie w działalność proekologiczną. Czasopismo Psychologiczne t. 10 nr 1, s. 59-67.

Markus H., Kitayama S. 1990 Culture and the self: implications for cognition, emotion and motiwation. „Psychological Review”, 98, , s. 224-253.

Naess A., 1992 Samorealizacja: ekologiczne podejście do życia w naszym świecie. W: Myśląc jak góra. J. Seed, J. Macy, P. Fleming, A. Naess. Pusty Obłok. Warszawa.

Reykowski J. 1986 Motywacja, postawy prospołeczne a osobowość. PWN, Warszawa.

Wilber K. 2002 Psychologia integralna. Santorski & CO, Warszawa.